Epoka żelaza -
Iron Age

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Zapisana historia

Epoka żelaza to ostatnia epoka trzyletniego podziału prehistorii i protohistorii ludzkości . Poprzedziła ją epoka kamienia ( paleolitu , mezolitu , neolitu i chalkolitu ) oraz epoka brązu . Koncepcja ta została zastosowana głównie do Europy i starożytnego Bliskiego Wschodu , ale także, przez analogię, do innych części Starego Świata .

Czas trwania epoki żelaza różni się w zależności od rozważanego regionu. Określa ją konwencja archeologiczna. „Epoka żelaza” zaczyna się lokalnie, gdy produkcja żelaza lub stali doszła do punktu, w którym narzędzia i broń z żelaza zastępują powszechnie używane odpowiedniki z brązu . Na starożytnym Bliskim Wschodzie przejście to nastąpiło po tzw. upadku epoki brązu w XII wieku p.n.e. Technologia szybko rozprzestrzeniła się w regionie basenu Morza Śródziemnego i Azji Południowej . Jego dalsze rozprzestrzenianie się na Azję Środkową , Europę Wschodnią i Europę Środkową jest nieco opóźnione, a do Europy Północnej osiągnięto dopiero później, około 500 p.n.e.

Epokę żelaza uważa się za koniec, również umownie, wraz z początkiem zapisu historiograficznego . Zwykle nie oznacza to wyraźnej przerwy w zapisie archeologicznym; dla starożytnego Bliskiego Wschodu , ustanowienie imperium Achemenidów Data 550 p.n.e. jest tradycyjnie i nadal zwykle przyjmowana jako data graniczna, późniejsze daty uważa się za historyczne na podstawie zapisów Herodota , mimo że obecnie znane są znaczne zapisy pisane z dużo wcześniejszych czasów (znacznie z epoki brązu). W Europie Środkowej i Zachodniej podboje rzymskie z I wieku pne wyznaczają koniec epoki żelaza. Germańska epoka żelaza w Skandynawii została uznana za koniec ok. AD 800, z początkiem epoki wikingów .

Na subkontynencie indyjskim epokę żelaza uważa się za początek kultury wyrobów żelaznych, malowanych szarych wyrobów . Ostatnie szacunki sugerują, że sięga on od XV wieku p.n.e. do panowania Aśoki w III wieku p.n.e. Użycie terminu „epoka żelaza” w archeologii Azji Południowej, Wschodniej i Południowo-Wschodniej jest nowsze i mniej powszechne niż w zachodniej Eurazji. W Chinach pisana historia zaczęła się przed pojawieniem się hutnictwa, dlatego termin ten jest rzadko używany. Sahel ( region Sudan ) i Afryka Subsaharyjska znajdują się poza systemem trzech wieków, nie ma tam epoki brązu, ale termin „epoka żelaza” jest czasami używany w odniesieniu do wczesnych kultur uprawiających żelazo, takich jak kultura Nok Nigeria.

Historia koncepcji

System trzech wieków został wprowadzony w pierwszej połowie XIX wieku w szczególności dla archeologii Europy, a pod koniec XIX wieku został rozszerzony na archeologię starożytnego Bliskiego Wschodu. Jej nazwa nawiązuje do mitologicznych „ Wieków CzłowiekaHezjoda . Jako epoka archeologiczna została po raz pierwszy wprowadzona do Skandynawii przez Christiana Jürgensena Thomsena w latach 30. XIX wieku. W latach sześćdziesiątych XIX wieku został przyjęty jako użyteczny podział „najwcześniejszej historii ludzkości” i zaczął być stosowany w asyriologii . Rozwój konwencjonalnej już periodyzacji w archeologii starożytnego Bliskiego Wschodu nastąpił w latach 20. do 30. XX wieku. Jak sama nazwa wskazuje, technologia epoki żelaza charakteryzuje się wytwarzaniem narzędzi i uzbrojenia metodą metalurgii żelaza ( obróbka żelaza ), a dokładniej ze stali węglowej .

Chronologia

Bronze Age Neolithic Stone Age
Wojownik Hirschlanden (niem. Krieger von Hirschlanden ), posąg nagiego ityfalicznego wojownika wykonany z piaskowca , najstarszy znany antropomorficzny posąg naturalnej wielkości z epoki żelaza na północ od Alp

Coraz częściej epokę żelaza w Europie postrzega się jako część upadku epoki brązu na starożytnym Bliskim Wschodzie , w starożytnych Indiach (z post- rigwedyjską cywilizacją wedyjską ), starożytnym Iranie i starożytnej Grecji (z greckimi średniowiekami ). W innych regionach Europy epoka żelaza rozpoczęła się w VIII wieku pne w Europie Środkowej i VI wieku pne w Europie Północnej . Bliskowschodnia epoka żelaza jest podzielona na dwie podsekcje, Żelazo I i Żelazo II. Żelazo I (1200-1000 pne) ilustruje zarówno ciągłość, jak i nieciągłość z poprzednią późną epoką brązu . Nie ma definitywnej przerwy kulturowej między XIII a XII wiekiem p.n.e. w całym regionie, chociaż pewne nowe cechy w górzystym kraju, Transjordanii i regionie przybrzeżnym mogą sugerować pojawienie się grup Aramejczyków i Ludzi Morza . Istnieją jednak dowody na silną ciągłość z kulturą epoki brązu, chociaż w miarę późniejszego przejścia w epokę żelaza kultura zaczyna się bardziej odbiegać od kultury z końca drugiego tysiąclecia.

Epoka żelaza jako okres archeologiczny jest z grubsza definiowana jako ta część prehistorii kultury lub regionu, w którym metalurgia żelaza była dominującą technologią obróbki metali.

Cechą charakterystyczną kultury epoki żelaza jest masowa produkcja narzędzi i broni wykonanych ze stali , zazwyczaj stopów o zawartości węgla między około 0,30% a 1,2% masy. Tylko dzięki zdolności do produkcji stali węglowej metalurgia żelaza daje w wyniku narzędzia lub broń, które są równe lub lepsze od brązu . Wykorzystanie stali opiera się w równym stopniu na ekonomii, co na postępach metalurgicznych. Wczesną stal wytwarzano przez wytapianie żelaza .

Zgodnie z konwencją, epoka żelaza na starożytnym Bliskim Wschodzie trwała od ok. 1200 pne ( upadek epoki brązu ) do ok. 550 pne (lub 539 pne ), mniej więcej początek historiografii z Herodotem ; koniec okresu protohistorycznego . W Europie Środkowej i Zachodniej epokę żelaza przyjmuje się od ok. 800 pne do ok. 1 pne, w Europie Północnej od ok. 500 pne do AD 800.

W Chinach nie ma rozpoznawalnego okresu prehistorycznego charakteryzującego się obróbką żelaza, ponieważ Chiny z epoki brązu przechodzą niemal bezpośrednio do dynastii Qin w cesarskich Chinach; „Epoka żelaza” w kontekście Chin jest czasami używana dla okresu przejściowego ok. 900 pne do 100 pne, podczas których metalurgia żelaza była obecna, nawet jeśli nie dominowała.

Maurya Empire Northern Black Polished Ware Painted Gray Ware Viking Age Germanic Iron Age Roman Iron Age Pre-Roman Iron Age Roman Italy Etruscan civilization Villanovan culture Late Period of ancient Egypt Third Intermediate Period of Egypt Roman Empire La Tène culture Hallstatt culture Classical Greece Archaic Greece Greek Dark Ages Achaemenid Empire

Wczesna metalurgia żelaza

Najstarsze znane żelazne artefakty to dziewięć małych paciorków datowanych na 3200 rpne, które znaleziono w pochówkach w Gerzeh w Dolnym Egipcie . Zostały zidentyfikowane jako meteorytowe żelazo ukształtowane przez staranne kucie. Żelazo meteorytowe, charakterystyczny stop żelaza i niklu, było używane przez różne starożytne ludy tysiące lat przed epoką żelaza. Takie żelazo, będąc w swoim rodzimym stanie metalicznym, nie wymagało wytapiania rud.

.

Najwcześniejszym wstępnym dowodem na wytwarzanie żelaza jest niewielka liczba fragmentów żelaza z odpowiednią ilością domieszki węgla znaleziona w warstwach proto-hetyckich w Kaman-Kalehöyük i datowana na 2200-2000 pne. Akanuma (2008) konkluduje, że „Połączenie datowania węglem, kontekstu archeologicznego i badań archeologicznych wskazuje, że jest prawdopodobne, że stosowanie wyrobów żelaznych wykonanych ze stali rozpoczęło się już w trzecim tysiącleciu pne w środkowej Anatolii”. Souckova-Siegolová (2001) pokazuje, że narzędzia żelazne wytwarzano w środkowej Anatolii w bardzo ograniczonych ilościach około 1800 r. p.n.e. i były powszechnie używane przez elity, choć nie przez pospólstwo, w okresie imperium nowohetyckiego (∼1400–1200 p.n.e.).

Podobnie niedawne archeologiczne pozostałości obróbki żelaza w dolinie Gangesu w Indiach zostały wstępnie datowane na 1800 rpne. Tewari (2003) konkluduje, że „wiedza o wytopie żelaza i wytwarzaniu żelaznych artefaktów była dobrze znana we wschodnich Vindhyas, a żelazo było używane na środkowej równinie Gangesu, przynajmniej od początku drugiego tysiąclecia pne”. W środkowej epoce brązu coraz więcej wytopionych przedmiotów żelaznych (odróżnialnych od żelaza meteorytowego ze względu na brak niklu w wyrobie) pojawiało się na Bliskim Wschodzie , w Azji Południowo-Wschodniej i Azji Południowej . Miejsca afrykańskie pojawiają się już w latach 2000-1200 p.n.e.

Współczesne dowody archeologiczne wskazują na rozpoczęcie produkcji żelaza na dużą skalę około 1200 roku p.n.e., co oznacza koniec epoki brązu . Między 1200 pne a 1000 pne dyfuzja w rozumieniu metalurgii żelaza i użycia przedmiotów żelaznych była szybka i rozległa. Anthony Snodgrass sugeruje, że niedobór cyny jako element załamania epoki brązu i zakłócenia handlu na Morzu Śródziemnym około 1300 rpne zmusiły metalowców do poszukiwania alternatywy dla brązu. Jako dowód, w tym czasie wiele narzędzi z brązu zostało przerobionych na broń. Szersze zastosowanie żelaza doprowadziło do udoskonalenia technologii wytwarzania stali przy niższych kosztach. Tak więc, nawet gdy cyna znów stała się dostępna, żelazo było tańsze, mocniejsze i lżejsze, a narzędzia z kutego żelaza na stałe zastąpiły narzędzia odlewane z brązu.

Starożytny Bliski Wschód

C ).

Wczesna epoka żelaza na obszarze Kaukazu jest konwencjonalnie podzielona na dwa okresy, wczesną epokę żelaza I, datowaną na około 1100 r. p.n.e., oraz wczesną fazę żelaza II od X do IX wieku p.n.e. Wiele tradycji kultury materialnej późnej epoki brązu przetrwało do wczesnej epoki żelaza. W tym okresie przejściowym istnieje więc ciągłość społeczno-kulturowa.

W Iranie najwcześniejsze rzeczywiste artefakty żelazne były nieznane aż do IX wieku p.n.e. Dla Iranu najlepiej zbadanym stanowiskiem archeologicznym w tym okresie jest Teppe Hasanlu .

Azja Zachodnia

południowo-zachodnia ) na początku pierwszego tysiąclecia p.n.e.

Rozwój hutnictwa żelaza przypisywano niegdyś Hetytom z Anatolii w późnej epoce brązu. Jako część późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, upadek epoki brązu był świadkiem powolnego, stosunkowo ciągłego rozprzestrzeniania się technologii obróbki żelaza w regionie. Przez długi czas uważano, że sukces imperium hetyckiego w późnej epoce brązu opierał się na korzyściach, jakie niósł ówczesny „monopol” na żelazo. W związku z tym inwazja ludów morskich byłaby odpowiedzialna za rozpowszechnianie wiedzy w tym regionie. Pogląd takiego „monopolu hetyckiego” został zbadany i nie stanowi już naukowego konsensusu. Chociaż istnieje kilka żelaznych przedmiotów z Anatolii z epoki brązu, liczba ta jest porównywalna z żelaznymi przedmiotami znalezionymi w Egipcie i innych miejscach tego samego okresu; i tylko niewielka liczba tych obiektów to broń.

Znaleziska żelaza
Wczesne przykłady i dystrybucja znalezisk z metali nieszlachetnych .
Data Kreta egejski Grecja Cypr Całkowity Anatolia Łączna suma
1300–1200 pne 5 2 9 0 16 33 49
1200–1100 pne 1 2 8 26 37 NA 37
1100-1000 pne 13 3 31 33 80 NA 80
1000-900 pne 37+ 30 115 29 211 NA 211
Całkowita epoka brązu 5 2 9 0 16 33 49
Całkowita epoka żelaza 51 35 163 88 328 NA 328

 

 

Sassanid Empire Parthian Empire Seleucid Empire Achaemenid Empire Ramesside Period Ancient Near East
Daty są przybliżone, szczegółowe informacje można znaleźć w konkretnym artykule
 
 
Prehistoryczna (lub protohistoryczna ) epoka żelaza
 
Historyczna epoka żelaza

Egipt

Epoka żelaza w archeologii egipskiej zasadniczo odpowiada trzeciemu okresowi pośredniemu w Egipcie .

Żelazo jest wyjątkowo rzadko spotykane w kolekcjach starożytności egipskiej. Brąz pozostał tam podstawowym materiałem aż do podboju przez imperium neoasyryjskie w 671 pne. Wyjaśnieniem tego wydaje się być to, że relikwie są w większości przypadków akcesoriami do grobowców, naczyń pogrzebowych i wazonów, a żelazo, uważane przez starożytnych Egipcjan za nieczysty metal, nigdy nie było używane do ich wytwarzania ani do żadnych religijnych cele. Przypisywano ją Sethowi, duchowi zła, który według tradycji egipskiej rządził centralnymi pustyniami Afryki. W Czarnej Piramidzie Abusir , datowanej na rok 2000 pne, Gaston Maspero znalazł kilka kawałków żelaza. W tekście pogrzebowym Pepi I wspomniany jest metal. W wykopaliskach w Ugarit znaleziono miecz noszący imię faraona Merneptaha , a także topór bojowy z żelaznym ostrzem i ozdobiony złotem drzewc z brązu. Sztylet z żelaznym ostrzem znaleziony w grobowcu Tutanchamona w XIII w. p.n.e. został niedawno zbadany i stwierdzono, że pochodzi z meteorytu.

Europa

Europa w roku 700 pne, w epoce żelaza

W Europie epoka żelaza jest ostatnim etapem Europy prehistorycznej i pierwszym z okresów protohistorycznych , co początkowo oznacza opisy danego obszaru przez pisarzy greckich i rzymskich. W dużej części Europy okres ten zakończył się nagle po podboju Rzymian, chociaż do niedawna dominującą technologią pozostawała obróbka żelaza. Gdzie indziej może trwać do wczesnych wieków naszej ery i albo do chrystianizacji, albo do nowego podboju w okresie migracji .

Obróbka żelaza została wprowadzona do Europy pod koniec XI wieku p.n.e., prawdopodobnie z Kaukazu i powoli rozprzestrzeniała się na północ i zachód przez kolejne 500 lat. Epoka żelaza nie rozpoczęła się, gdy żelazo po raz pierwszy pojawiło się w Europie, ale zaczęło zastępować brąz w przygotowywaniu narzędzi i broni. Nie wydarzyło się to w tym samym czasie w całej Europie; lokalne wydarzenia kulturalne odegrały rolę w przejściu do epoki żelaza. Na przykład epoka żelaza w prehistorycznej Irlandii rozpoczyna się około 500 roku p.n.e. (kiedy skończyła się już grecka epoka żelaza) i kończy się około 400 rne. Powszechne stosowanie technologii żelaza zostało wprowadzone w Europie równocześnie z Azją. Prehistoryczna epoka żelaza w Europie Środkowej podzielona na dwa okresy na podstawie wydarzeń historycznych – kultura Hallstatt (wczesna epoka żelaza) i kultury La Tène (późna epoka żelaza). Kultury materiałowe Hallstatt i La Tène składają się z 4 faz (fazy A, B, C, D).

Faza A Faza B Faza C Faza D
Hallstatt (1200-700 pne)

Płaskie groby

(1200-700 pne)

Ceramika wykonana z polichromii

(700-600 pne)

ciężkie miecze z żelaza i brązu

(600-475 pne)

sztylety miecze, broszki i ozdoby pierścieniowe, uchwyty do pasów

La Tene (450-390 pne)

w kształcie litery S, spirala i

okrągłe wzory

(390-300 pne)

Żelazne miecze, ciężkie noże, lancety

(300-100 pne)

żelazne łańcuchy, żelazne miecze, pasy, ciężkie groty włóczni

(100-15 pne)

żelazne żniwiarki, piły, kosy i młotki

Epoka żelaza w Europie charakteryzuje się opracowaniem projektów broni, narzędzi i przyborów. Nie są one już odlewane, lecz wykuwane, a dekoracja jest bardziej skomplikowana i krzywoliniowa niż prosta prostoliniowa; formy i charakter zdobnictwa broni północnoeuropejskiej pod pewnymi względami przypominają broń rzymską, pod innymi zaś są osobliwe i ewidentnie reprezentatywne dla sztuki północnej.

Citania de Briterios położona w Guimarães w Portugalii jest jednym z przykładów stanowisk archeologicznych z epoki żelaza. Osada ta (ufortyfikowane wsie) zajmowała obszar 3,8 ha (9,4 akrów) i służyła jako celtyberyjska twierdza przed najazdami rzymskimi. Jego historia sięga ponad 2500 lat wstecz. Miejsce to było badane przez Francisco Martinsa Sarmento począwszy od 1874 roku. Liczne amfory (pojemniki zazwyczaj na wino lub oliwę), monety, fragmenty ceramiki, broń, elementy biżuterii, a także ruiny łaźni i jej pedra formosa ( dosł.

„przystojny kamień”) ujawniono tutaj.

Azja

Azja centralna

Epoka żelaza w Azji Środkowej rozpoczęła się, gdy żelazne przedmioty pojawiły się wśród indoeuropejskich Saka w dzisiejszych Xinjiang (Chiny) między X wpne a VII w pne, takie jak te znalezione na cmentarzysku w Chawuhukou.

.

wschodnia Azja

Three Kingdoms of Korea Proto–Three Kingdoms of Korea Gojoseon Kofun period Yayoi period Early Imperial China Imperial China Iron Age China Warring States period Spring and Autumn Period
Daty są przybliżone, szczegółowe informacje można znaleźć w konkretnym artykule
 
 
Prehistoryczna (lub protohistoryczna) epoka żelaza
 
Historyczna epoka żelaza
(od około 350 pne). Do ważnych znalezisk z metali nieszlachetnych w stylu husi należą żelazne narzędzia znalezione w grobowcu w Guwei-cun z IV wieku p.n.e.

Techniki stosowane w Lingnan są kombinacją pleśni dwuskorupowych o wyraźnej tradycji południowej i włączeniem technologii formowania kawałkowego z Zhongyuan . Produktami połączenia tych dwóch okresów są dzwony, naczynia, broń i ozdoby oraz wyszukana obsada.

Kultura epoki żelaza na Wyżynie Tybetańskiej została wstępnie powiązana z kulturą Zhang Zhung opisaną we wczesnych pismach tybetańskich.

. Żelazne sztabki były ważnym elementem kostnicy i wskazywały na bogactwo lub prestiż zmarłych w tym okresie.

W Japonii zakłada się, że przedmioty żelazne, takie jak narzędzia, broń i przedmioty dekoracyjne, pojawiły się w Japonii w późnym okresie Yayoi ( ok. 300 pne-300 ne) lub w kolejnym okresie Kofun ( ok. 250-538 ne). najprawdopodobniej poprzez kontakty z Półwyspem Koreańskim i Chinami.

Charakterystyczne cechy okresu Yayoi to pojawienie się nowych stylów ceramiki i rozpoczęcie intensywnej uprawy ryżu na polach ryżowych. Kultura Yayoi rozkwitła na obszarze geograficznym od południowego Kiusu do północnego Honsiu . Okresy Kofun i późniejsze okresy Asuka są czasami określane zbiorczo jako okres Yamato ; Słowo kofun to po japońsku typ kurhanów z tamtej epoki.

południowa Azja

Maurya Dynasty Nanda Dynasty Shishunaga dynasty Haryanka dynasty Pradyota dynasty Brihadratha Maha Janapadas Janapadas Iron Age India
Daty są przybliżone, szczegółowe informacje można znaleźć w konkretnym artykule
 
 
Prehistoryczna (lub protohistoryczna) epoka żelaza
 
Historyczna epoka żelaza

Żelazo było używane w Mundigak do produkcji niektórych przedmiotów w trzecim tysiącleciu pne, takich jak mały miedziano-brązowy dzwonek z żelazną klapą, miedziano-brązowy pręt z dwoma żelaznymi ozdobnymi guzikami. oraz miedziano-brązowy uchwyt lustrzany z ozdobnym żelaznym guzikiem. Artefakty, w tym małe noże i ostrza, zostały odkryte w indyjskim stanie Telangana , datowane na okres od 2400 pne do 1800 pne Historia metalurgii na subkontynencie indyjskim rozpoczęła się przed trzecim tysiącleciem pne. Stanowiska archeologiczne w Indiach, takie jak Malhar, Dadupur, Raja Nala Ka Tila, Lahuradewa, Kosambi i Jhusi , Allahabad w dzisiejszym stanie Uttar Pradesh pokazują narzędzia żelazne w okresie 1800–1200 pne. Jako dowody z miejsc Raja Nala ka tila, Malhar sugeruje użycie żelaza w ok. 1800/1700 pne. Szerokie zastosowanie wytapiania żelaza pochodzi z Malhar i okolic. Zakłada się, że to miejsce jest centrum wytapiania żelaza na tym obszarze ze względu na jego położenie w rzece Karamnasa i Ganga. Ta strona pokazuje technikę rolniczą, jak sierpy, gwoździe, zaciski, groty itp. z żelaza, co najmniej około 1500 rpne Wykopaliska archeologiczne w Hyderabadzie pokazują miejsce pochówku z epoki żelaza.

Na początku pierwszego tysiąclecia p.n.e. nastąpił rozległy rozwój metalurgii żelaza w Indiach. Postęp technologiczny i mistrzostwo hutnictwa żelaza osiągnięto w tym okresie pokojowych osad. Jedno z centrów obróbki żelaza we wschodnich Indiach datuje się na pierwsze tysiąclecie p.n.e. W południowych Indiach (dzisiejszy Mysore ) żelazo pojawiło się już w XII-XI wieku p.n.e.; te wydarzenia były zbyt wcześnie na jakikolwiek znaczący bliski kontakt z północno-zachodnią częścią kraju. Indyjskie Upaniszady wspominają o metalurgii. a indyjski okres Mauryan przyniósł postęp w metalurgii. Już w 300 rpne, na pewno do roku 200, w południowych Indiach produkowano wysokiej jakości stal, którą później nazwano techniką tygla . W tym systemie żelazo kute o wysokiej czystości, węgiel drzewny i szkło były mieszane w tyglu i podgrzewane, aż żelazo stopi się i wchłonie węgiel.

Protohistoryczna wczesna epoka żelaza na Sri Lance trwała od 1000 do 600 pne. Dowody radiowęglowe zebrano ze schroniska Anuradhapura i Aligala w Sigiriyi . Odnotowano, że osada Anuradhapura rozrosła się o 10 ha (25 akrów) do 800 pne i rozrosła się do 50 ha (120 akrów) w 700-600 pne, aby stać się miastem. Szczątki szkieletu wodza z wczesnej epoki żelaza wykopano w Anaikoddai w Jaffnie . Nazwa „Ko Veta” jest wyryta w alfabecie brahmi na pieczęci zakopanej wraz ze szkieletem i jest przypisywana przez kopaczy do III wieku p.n.e. Ko, co oznacza „Król” w języku tamilskim, jest porównywalne z takimi imionami, jak Ko Atan i Ko Putivira, występującymi we współczesnych inskrypcjach Brahmi w południowych Indiach. Spekuluje się również, że miejsca z wczesnej epoki żelaza mogą istnieć w Kandarodai, Matota, Pilapitiya i Tissamaharama.

Azja Południowo-Wschodnia

Kolczyki Lingling-o z Luzon , Filipiny
Tarumanagara Buni culture Prehistory of Indonesia History of the Philippines (900-1521) History of the Philippines Igorot society Sa Huỳnh culture Imperial Vietnam Óc Eo culture Sa Huỳnh culture
Daty są przybliżone, szczegółowe informacje można znaleźć w konkretnym artykule
 
Prehistoryczna (lub protohistoryczna ) epoka żelaza
 
Historyczna epoka żelaza

Archeologia w Tajlandii na stanowiskach Ban Don Ta Phet i Khao Sam Kaeo dostarczająca metalicznych, kamiennych i szklanych artefaktów stylistycznie kojarzonych z subkontynentem indyjskim sugeruje, że indianie Azji Południowo-Wschodniej rozpoczęły się w IV-II wieku p.n.e. pod koniec epoki żelaza.

Na Filipinach iw Wietnamie kultura Sa Huynh pokazała dowody na rozległą sieć handlową. Koraliki Sa Huynh zostały wykonane ze szkła, karneolu, agatu, oliwinu, cyrkonii, złota i granatu; większość tych materiałów nie pochodziła z regionu i najprawdopodobniej pochodziła z importu. Lustra z brązu w stylu dynastii Han zostały również znalezione w miejscach Sa Huynh. Odwrotnie, ozdoby do uszu produkowane przez Sa Huynh zostały znalezione na stanowiskach archeologicznych w środkowej Tajlandii, a także na Wyspie Orchidei .

Afryki Subsaharyjskiej

miały trwałą epokę brązu .

Znaleziska z epoki żelaza w Afryce Wschodniej i Południowej, odpowiadające ekspansji Bantu na początku pierwszego tysiąclecia

Bardzo wczesne stanowiska pracy z miedzi i brązu w Nigrze mogą datować się już na 1500 rpne. Istnieją również dowody na metalurgię żelaza w Termit w Nigrze z mniej więcej tego okresu. Nubia była głównym producentem i eksporterem żelaza po wypędzeniu dynastii nubijskiej z Egiptu przez Asyryjczyków w VII wieku pne.

Chociaż istnieje pewna niepewność, niektórzy archeolodzy uważają, że metalurgia żelaza została rozwinięta niezależnie w subsaharyjskiej Afryce Zachodniej, niezależnie od Eurazji i sąsiednich części Afryki Północnej i Północno-Wschodniej.

Stanowiska archeologiczne zawierające piece do wytapiania żelaza i żużel zostały również wykopane na stanowiskach w regionie Nsukka w południowo -wschodniej Nigerii , na terenie dzisiejszego Igboland : datowane na 2000 rpne na stanowisku Lejja (Eze-Uzomaka 2009) i 750 BC oraz na miejscu Opi ( Holl 2009). Stanowisko Gbabiri (w Republice Środkowoafrykańskiej) dostarczyło dowodów metalurgii żelaza z pieca redukcyjnego i warsztatu kowalskiego; z najwcześniejszymi datami odpowiednio 896-773 pne i 907-796 pne. Podobnie wytapianie w piecach dymowych pojawiło się w kulturze Nok w środkowej Nigerii około 550 rpne i prawdopodobnie kilka wieków wcześniej.

opartą na skomplikowanych zasadach wstępnego podgrzewania .
Bantu expansion Nok culture Sub-Saharan Africa African Iron Age Aksumite Empire Kingdom of Kush Third Intermediate Period
Daty są przybliżone, szczegółowe informacje można znaleźć w konkretnym artykule
 
 
Prehistoryczna (lub protohistoryczna) epoka żelaza
 
Historyczna epoka żelaza

Zobacz też

Bibliografia

Dalsze czytanie

  • Jan David Bakker, Stephan Maurer, Jörn-Steffen Pischke i Ferdinand Rauch. 2021. „ O myszach i kupcach: powiązania i lokalizacja działalności gospodarczej w epoce żelaza ” . Przegląd ekonomii i statystyki 103 (4): 652–665.
  • Chang, Klaudio. Nowe podejście do prehistorycznej Azji Środkowej: pasterze, rolnicy i koczownicy . Nowy Jork: Routledge, 2018.
  • Collis, John. Europejska epoka żelaza . Londyn: BT Batsford, 1984.
  • Cunliffe, Barry W. Wielka Brytania z epoki żelaza . Wyd. Londyn: Batsford, 2004.
  • Davis-Kimball, Jeannine , V. A Baszyłow i L. Tiablonskiĭ. Koczownicy stepów euroazjatyckich we wczesnej epoce żelaza . Berkeley, Kalifornia: Zinat Press, 1995.
  • Finkelstein, Izrael i Eli Piasetzky. „Debata o chronologii epoki żelaza: czy luka się zawęża?” Archeologia Bliskiego Wschodu 74,1 (2011): 50-55.
  • Jacobsona, Estery. Rytuał pogrzebowy, płeć i status na Syberii Południowej w późnej epoce brązu i wczesnej epoki żelaza . Bloomington: Indiana University, Research Institute for Inner Asian Studies, 1987.
  • Mazar, Amihai. „Chronologia epoki żelaza: odpowiedź na I. Finkelsteina”. Lewant 29 (1997): 157-167.
  • Mazar, Amihai. „Debata o chronologii epoki żelaza: Czy zawęża się luka? Inny punkt widzenia”. Archeologia Bliskiego Wschodu 74,2 (2011): 105-110.
  • Medvedskaia, IN Iran: Epoka żelaza I . Oksford: BAR, 1982.
  • Shinnie, PL Afrykańska epoka żelaza . Oksford: Clarendon Press, 1971.
  • Tripatia, Wibha. Wiek żelaza w Azji Południowej: dziedzictwo i tradycja . New Delhi: Aryan Books International, 2001.
  • Waldbaum, Jane C. Od brązu do żelaza: przejście od epoki brązu do epoki żelaza we wschodniej części Morza Śródziemnego . Göteborg: P. Aström, 1978.

Ogólny
Publikacje
Aktualności